kacJingpo

Peony: Peony a Nauna Hkawhkam

Aug 12, 2025

Shiga hpe tawn da u

Peony gaw moi na nye a mungdan na mying kaba ai namsi 6 kaw na langai mi rai nga ai. "Latsa jan na namsi ni hta, shi a mying gaw moi na namsi kaba dik htum re" ngu ai ga si hta "law dik htum" ngu ai gaw, peony hpe tsun mayu ai. "Peony" ngu ai mying hpe Qin hte Han hkawhkam prat hta shawng nnan lang ka da ai "Shennong Bencao Jing" (Shen Nong a Tsi hpaji a Laika Buk) hta ka da ai re. Shi a tsawm htap ai hkrang hte nsam htoi tu ai majaw, tsawm htap ai hkrang hpe tsun dan ai Miwa laika si "婥約" (婥約) hte bung ai majaw, "shaoyao" ngu shamying ai. Dai hpe "jiangli", "moguhua," "lanweichun" ngu nna mung shamying ma ai.

Jin hkawhkam prat na Cui Bao gaw shi a "Gujin Zhu" (Moi na aten hte dai ni na aten hpe ka da ai laika buk) hta ndai hku ka da ai: "Peony hpun amyu lahkawng nga ai: hpun peony hte hpun peony. Hpun peony gaw kaba ai, nsam hpraw ai- nsam rawng ai namsi ni nga ai rai nna, peony ngu nna shamying ma ai." Tang hkawhkam prat hta mung, peony hpe "hpun peony" ngu nna tsun ma ai. Shingrai, peony hte peony hpe "grau dan dawng ai namsi lahkawng" ngu nna shamying ma ai. Shanhte a namsi hkrang ni gaw bung ai, shanhte a hpun hte hpun nsam ni hta shai hkat ai. Li Shizhen kalang mi tsun ai gaw, "Nampan yawng hta, peony gaw shawng nnan na rai nna, peony gaw lahkawng ngu na rai nga ai. Dai majaw, masha ni gaw peony hpe namsi ni a hkawhkam, peony hpe namsi ni a hkringmang ngu shaga ma ai." Ndai lam gaw peony hpe namsi namsaw ni a hkringmang hku nna masat da ya ai. Peony gaw shaning shagu tu ai hpun langai rai nna, nsam amyu myu nga ai namsi kaba ni nga ai. N-gup magap n law ai ni hta gaw, langai sha, hkainu si, chrysanthemum, hte rose hkrang ni lawm nna, n-gup magap law ai ni hta gaw, terraced, laurel, ja n-gup magap, janmau, hydrangea hkrang ni lawm ai. Nampan amyu myu a hkrang gaw shi jan du hkra rai lu ai. Namsi ni gaw n-gun ja ai hte nsam amyu myu nga ai, hpraw, hkyeng, hpraw, hpraw, lavender, hpraw-hpraw, hkyeng, hte nsam amyu myu-hpraw, hpraw-hpraw hte hpraw nsam ni gaw grau law ai. Peonies ni gaw May kaw nna June du hkra, hka lim ai aten hta tu ai. Moi prat hta Qingming hte Lixia jan a ga si ni hpe chye na matu peony hpun ni hpe lang ai majaw, "Lixia ngut ai hpang masum ya na ai hpang peonies hpe tam u" ngu ai ga si gaw chyam bra wa sai.

Peonies gaw nye a mungdan hte Asia dingdung daw kaw na pru wa ai hpun ni re. Shanhte gaw katsi ai hpe-hkam sharang lu nna, galai shai wa lu ai majaw, mawn sumli ai hpun ni hku nna hkai ai. Shanhte gaw hpun peonies ni a shawng na rai nna, shaning 4,000 jan na sai. Paeonia amyu bawsang hte amyu bawsang ni hpe sut su dik htum ai mungdan langai hku nna, nye a mungdan gaw mungkan ting na Paeonia amyu bawsang ni hta na htam masum hta na htam mi- daram nga ai. Dai majaw, nye a mungdan gaw nam maling na peony amyu ni hpe garan gachyan ai shara mung, peony amyu ni hpe hkai ai shara mung rai nga ai.

Peony hkai ai a npawt nhpang hpe Xia hkawhkam prat kaw nna hkan tam mai ai. Wei, Jin, Dingda hte Dingda Hkawhkam prat hta, nye a mungdan gaw nam maling na peonies ni hpe shachyen shaga nna, dum nta de rem hpang wa sai. "Jin Hkawhkam Htingnu" hta ndai hku tsun da ai: "Jin Hkawhkam Htingnu hpe Huizhang ngu shamying nna, htingnu shawng kaw peonies hpun yupku 6 hpe hkai da ai." Hkawhkam wang hta Peonies hpun ni hpe mawn sumli na matu lang ma ai. Sui hte Tang hkawhkam prat hta, peonies ni hpe grai ra sharawng wa nna, hkai lu hkai sha ai lam grai law wa ai. Shanhte gaw yu maya nta ni hta mung pru hpang wa nna, shanhte hpe ap nawng da ai ga shagawp ni mung pru hpang wa sai. Meng Jiao a "Viewing Flowers" ngu ai ga shagawp hta ndai hku ka da ai: "Nta shagu hta peonies ni nga ai, dai daram sumnung ai hte n-gun ja ai." Song hkawhkam prat du wa ai shaloi, sun galaw na matu peony amyu nnan ni matut nna pru wa ai. Wang Guan a "Yangzhou Peony Catalogue" hta "Yuyi Huang", "Yanghua Guanzi", "Yuanhuang Guanzi" ni lawm ai amyu nnan 8 hpe ka matsing da ai. Ming hte Qing hkawhkam prat hta, peonies ni hpe grau grau nna masha ni ra sharawng wa ai. Liu Kai a ga shagawp "Mare a Sinpraw maga de Peonies ni hpe yu ai" ngu ai ga shagawp hta ndai hku tsun da ai: "Xiaohuang mare shinggan de, peonies hpun ni tu nna, jahpawt nhtoi gaw deng manga, shi shagu pru wa ai. Nta ni gaw hpun ni a shawng hte hpang kaw tsap nga ai, nta shagu gaw dai hpun ni hpe mulberry hpun hte hemp zawn hkai ai." Peonies ni hpe n kam sham ai daram masha ni ra sharawng ma ai. Ya aten hta, nye a mungdan hta shanhte a madung hkai lu hkai sha ai shara ni gaw, Dingdung Miwa, Shaanxi, Gansu a dingda daw ni rai nna, shanhte hpe mungdan 50 jan hta mung, Amerikan, France, Netherlands, Japan mungdan ni hta grai law hkra hkai lu hkai sha nga ma ai.

Hkai sun galaw na matu hte gram lajang na matu loi tim, peonies ni gaw shan rawng ai, ngang kang ai ru ni nga ai majaw hka lim mat chye ai. Raised platforms ni gaw hka lim na matu yak ai shara (sh) marang law ai shara ni hta hkai na matu htuk manu ai.

Peonies ni gaw n-gun rawng ai hku tu kaba wa nna, n-gun kaba ai shara ni hta hkai na matu-htuk manu ai majaw, nsa sa na zawn re ai "hpun ni a panglai" ni hpe shabyin ya lu ai. Sun ni hta, peonies ni hpe lung seng ni hte kayau nna, grau tsawm htap hkra galaw mai ai. Peonies hpe hkungran poi ni hta cut flower hku nna mung lang mai ai. Ndai hpun a lam hpe shawng nnan ka da ai hpe "Mahkawn Laika Buk" a "Zhengfeng" ngu ai daw hta mu lu ai: "Lasha hte numsha gaw, shada da peonies ni hpe maumwi jaw hkat ai." Peony gaw, hku hkau lam hte hka bra ai aten lahkawng yan hta num la lapran kumhpa langai byin wa nna, tsawra myit ga sadi (sh) hka bra na ngu ai hkam sha lam hpe tsun dan ai. Dai majaw, peony hpe "Jiangli", "Keli", "Heli", "Licao" ngu nna mung shamying ma ai rai nna, moi kaw nna nye a mungdan hta tsawra myit a kumla langai mi rai nga ai.

Ndai lam gaw, peony gaw grai ahkyak ai sun hpun langai re ai hpe madun dan ai, laksan sun ni, mare buga shingra tara ni hpe gram lajang ai, hka htung hta hkai ai hpun ni, htum mat ai namsi ni, hte kaga sun hte sun galaw ai lam ni hta grai kaja ai lamu ga hte shingra tara akyu ni hpe jaw ya nga ai.

Peony gaw Miwa htunghking tsi mawan langai mung rai nna, "Shennong Bencao Jing" hte "Shanghan Zabing Lun" lahkawng yan hta tsun da ai. Dai ni na aten na tsi hpaji sawk sagawn ai lam ni hta, peony hta terpenes, glycosides, tannins, polysaccharides, alkaloids ni lawm ai tsi mawan law law lawm ai majaw, bacteria hte myit daw myit hten ai lam hpe shayawm ya lu ai atsam ni hpe madun dan ai. Dai hta n-ga, myit dum ai lam hte hkamja lam hpe n-gun jaw ya ai, n-gup n-gu n-gun yawm ai, n-gup n-gu n-gun yawm ai zawn re ai masa ni hpe tsi lajang ya ai hta mung akyu nga ai. Dai majaw, moi na "flower god" ngu ai peony ngu ai ga si hpe dai ni du hkra hkan nang hkan sa wa ai rai nna, dai lam a npawt nhpang nga ai.

San sagawn ai lam hpe sa dat u